Bài 6

AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu

Mục tiêu bài làm: Phát triển kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm và đạo đức trong học tập và nghiên cứu.

Chủ đề và chính sách Nhà trường

Phát triển kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm và đạo đức trong học tập và nghiên cứu.

Chính sách của UET và VNU

Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung và UET nói riêng luôn đi đầu trong chuyển đổi số, nhưng nhà trường quy định rất nghiêm ngặt về Liêm chính học thuật theo quy chế đào tạo và hướng dẫn về sở hữu trí tuệ.

  • Thái độ với AI: Khuyến khích sinh viên tiếp cận, làm chủ công nghệ và dùng AI như công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu suất học tập, lập trình và nghiên cứu.
  • Giới hạn đỏ: Nghiêm cấm đạo văn, copy-paste trực tiếp văn bản hoặc mã nguồn do AI tạo ra rồi biến thành sản phẩm cá nhân mà không qua xử lý, phân tích hoặc trích dẫn nguồn.
  • Yêu cầu minh bạch: Sinh viên phải khai báo công khai công cụ AI đã sử dụng và vai trò của nó trong tiểu luận, nghiên cứu khoa học sinh viên.

Nhật ký thực hiện nhiệm vụ

Tình huống giả định

Tổng hợp tài liệu cho đề tài “Ứng dụng Học máy (Machine Learning) trong dự báo chất lượng không khí tại Hà Nội”.

Prompt đã sử dụng

Prompt 1 (Yêu cầu cấu trúc) yêu cầu tổng hợp phương pháp chính, thuật toán, kết quả, hạn chế từ ba bài báo khoa học.

Output của AI

Tiêu chí Bài 1 (RF) Bài 2 (LSTM) Bài 3 (MLR)
Thuật toán chính Random Forest Regressor (Ensemble Learning) Long Short-Term Memory (LSTM) - Mạng nơ-ron hồi quy Multiple Linear Regression (MLR) - Hồi quy tuyến tính đa biến
Mục tiêu & tần suất dự báo Dự báo PM2.5 theo ngày Dự báo AQI/PM2.5 theo giờ Dự báo chất lượng không khí ngắn hạn
Dữ liệu đầu vào Khí tượng (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió) từ 2022-2025 Chuỗi thời gian liên tục từ trạm quan trắc Dữ liệu lịch sử chất ô nhiễm và khí tượng
Kết quả R² = 0.78, RMSE = 12.4 µg/m³ R² = 0.85, nắm bắt tốt mô hình tuần tự R² = 0.62, baseline dễ giải thích
Hạn chế Kém giai đoạn chuyển tiếp thời tiết cực đoan Chi phí tính toán cao, cần dữ liệu gap-free Không bắt được phi tuyến phức tạp, nhạy cảm với dữ liệu nhiễu

Đánh giá và chỉnh sửa

AI hoàn thành xuất sắc việc phân loại và cấu trúc thông tin, giúp tiết kiệm 70% thời gian đọc lướt. Tuy nhiên, AI có xu hướng bỏ quên điều kiện biên của dữ liệu và đôi khi dịch sai thuật ngữ chuyên ngành.

  • Kiểm tra lại bảng tổng hợp của AI với bản gốc tiếng Anh để xác thực số liệu (R², RMSE).
  • Viết lại các đoạn tóm tắt bằng ngôn ngữ kỹ thuật chuẩn xác của UET.
  • Bổ sung nhận xét cá nhân về tính khả thi khi áp dụng các thuật toán này tại Hà Nội.

Trích dẫn AI minh bạch

“Trong quá trình thực hiện tổng hợp tài liệu, tác giả có sử dụng công cụ ChatGPT (phiên bản GPT-4o) để hỗ trợ phân loại, lập bảng so sánh sơ bộ các thuật toán từ Abstract của các tài liệu tham khảo [1], [2], [3]. Toàn bộ phần phân tích chuyên sâu, kiểm chứng số liệu và viết nội dung cuối cùng đều do tác giả thực hiện và chịu trách nhiệm.”

Phân tích đạo đức

Ranh giới hỗ trợ hợp lý và gian lận

  • Hỗ trợ hợp lý: Dùng AI giải thích khái niệm khó, sửa lỗi code, sửa lỗi ngữ pháp, gợi ý cấu trúc bài viết, tóm tắt tài liệu.
  • Gian lận học thuật: Giao AI viết toàn bộ bài luận, tạo code đồ án rồi nộp mà không hiểu thuật toán.

Quyền sở hữu trí tuệ và trích dẫn

  • AI học từ dữ liệu của nhiều tác giả mà không xin phép. Nếu lấy nguyên văn AI, dễ dẫn tới đạo văn gián tiếp.
  • AI thường “ảo tưởng” (hallucination) và bịa ra nguồn tham khảo. Nếu không kiểm tra, bài nghiên cứu mất giá trị khoa học.

Tác động đến học tập

  • Tích cực: AI là trợ lý 1 kèm 1, giúp sinh viên UET đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu và tiếp cận tri thức nhanh hơn.
  • Tiêu cực: Quá phụ thuộc AI dễ làm thui chột tư duy phản biện, đọc hiểu sâu và kỹ năng giải quyết vấn đề.

6 nguyên tắc cá nhân

  • Con người làm chủ

    AI chỉ là trợ lý, tôi luôn là đạo diễn và quyết định cuối cùng.

  • Xác thực kép

    Luôn hoài nghi và kiểm tra lại mọi số liệu, code hoặc nguồn trích dẫn AI cung cấp.

  • Minh bạch tuyệt đối

    Công khai khai báo rõ ràng việc đã dùng AI ở phân đoạn nào và công cụ gì.

  • Nói không với Copy-Paste

    Không sao chép nguyên văn, mọi nội dung AI phải được xử lý và diễn đạt lại bằng tư duy của tôi.

  • Tập trung vào bản chất

    Chỉ dùng AI khi đã hiểu rõ nền tảng kiến thức; không dùng AI để “vượt rào” bài tập.

  • Bảo mật dữ liệu

    Không tải lên AI công cộng dữ liệu nghiên cứu chưa công bố hoặc tài liệu nội bộ của UET.

Thiết kế Infographic

Đây là phần infographic của bài 6, mô tả bộ nguyên tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong học thuật.

Thiết kế Infographic AI có trách nhiệm
↑